Truyện cổ tích Việt Nam
Sự tích hòn Vọng Phu
Ngày xưa, ở thị trấn Kinh Bắc có một người đàn bà goá chồng từ sớm, ngày
ngày đi mò cua, bắt ốc để nuôi hai con, một trai, một gái. Trong khi mẹ chúng
ra đồng, Tô Văn, đứa con trai độ mười tuổi và Tô Thị, con gái chừng tám tuổi,
ở nhà tha hồ đùa nghịch với nhau, không ai kìm chế nổi.
Một hôm, Tô Văn chơi ném đá, rồi không biết thế nào ném trúng ngay vào giữa
đầu em. Tô Thị ngã vật xuống đất chết ngất đi, máu ra lên láng. Tô Văn thấy
thế sợ quá, chạy thẳng một mạch ra đường không còn dám ngoái cổ lại.
May sao, sau khi xảy ra tai nạn, một bà hàng xóm biết chuyện chạy sang cứu
Tô Thị cầm được máu. Ðến khi người mẹ trở về thì con gái đã ngồi dậy được.
Nhưng còn Tô Văn thì biệt tăm, ngày một ngày hai cũng không thấy trở về, tìm
khắp nơi mà không thấy. Người mẹ nhớ con trai, buồn phiền ngày một héo hon,
chẳng bao lâu ốm nặng rồi qua đời, bỏ lại Tô Thị một mình. Ðứa con gái nhỏ
được hai vợ chồng người láng giềng nhận đem về nuôi. Sau đó ít lâu, họ dời lên
xứ Lạng để làm ăn nên đem Tô Thị đi theo.
Lớn lên, Tô Thị xinh đẹp lại nết na, siêng năng, nên rất được nhiều người để ý.
Dành dụm được ít vốn, nàng xin phép bố mẹ cho nàng được ở một cửa hàng
buôn bán, hai vợ chồng người hàng xóm thấy con mình đã trưởng thành nên
đều ưng thuận. Học được nghề làm nem từ bố mẹ, Tô Thị liền mở cửa hàng
nem ở hàng Cưa tại chợ Kỳ Lừa. Nàng làm nem rất khéo. Cửa hàng của nàng
mỗi ngày một đông khách. Người ta đến thưởng thức nem ngon, nhưng cũng có
người vừa thích nem lại vừa yêu bóng yêu gió nàng. Chiều khách thì thật là
khéo chiều, nhưng nàng rất đứng đắn làm cho mọi người càng thêm vị nể.
Thấm thoát Tô Thị đã hai mươi tuổi. Tuy có nhiều mối manh, nhưng nàng chưa
thuận nơi nào.

Một hôm, có một thanh niên tuổi ngoài hai mươi vẻ ngoài tuấn tú, đem thuốc
Bắc từ Cao Bằng về Lạng Sơn bán. Nghe nói ở Hàng Cưa tại Kỳ Lừa có hàng
nem ngon lại có chỗ cho trọ rộng rãi, chàng thanh niên liền tìm đến. Chàng
thấy nem quả thật là ngon và cô bán hàng cũng thật xinh đẹp. Biết cửa hàng
một hai lần rồi cứ mỗi lần mang thuốc về Lạng Sơn bán, chàng lại đến hàng
nem. Chàng thanh niên và Tô Thị trở nên thân thiết, trước còn mến nhau sau
yêu nhau... Hai người lấy nhau được hơn một năm thì Tô Thị có mang sinh
được một đứa con gái. Hai người yêu nhau rất mực. Lại thêm mụn con mối tình
càng khăng khít.
Một hôm người chồng về nhà, thấy vợ đang gội đầu ở ngoài hè. Anh bế con
ngồi trên bậc cửa xem vợ gội đầu, kể đôi câu chuyện vặt cho vợ nghe. Chợt
nhận thấy đầu vợ có cái sẹo to, anh nói:
- Đầu em có cái sẹo to, thế mà bây giờ anh mới biết.
- Bây giờ anh mới biết à? Anh cho là xấu phải không? - Tô Thị hỏi.
- Có xấu gì đâu! Tóc che, có ai mà biết ! Em đau nhọt hay sao mà lại có cái sẹo
to thế ?
Thấy chồng hỏi một cách vui vẻ, nhân vui câu chuyện. Tô Thị mới kể tỉ mỉ cho
chồng nghe những gì xảy ra hồi còn bé. Trấn Kinh Bắc, nơi quê cũ, người anh
đi mất tích, mẹ chết, theo vợ chồng người chủ quán lên Xứ Lạng, rồi ở luôn ở
đấy cho đến bây giờ... Câu chuyện càng đi sâu, người chồng càng lộ vẻ buồn.
Biết bao đau thương buồn thảm. Chàng tự nhủ thầm : " Sao mình không là một
kẻ khác mà lại là Tô Văn. Thôi mình đã lấy lầm em ruột rồi…" Chàng hồi nhớ
lại những ngày xa xăm, cái ngày chàng đã lỡ tay ném đá vào đầu em, tưởng em
chết nên đã đi lang thang không dám trở về nhà, rồi được một người buôn
thuốc bắc đem về nuôi ở Trùng Khánh, thuộc tỉnh Cao Bằng. Lớn lên, Văn theo
họ bố nuôi là Lý. Chàng thường đem hàng xuống Lạng Sơn bán và chỉ ở đây
một vài ngày là hết hàng. Ngoài con đường Lạng Sơn - Cao Bằng - Lạng Sơn

chàng cũng không đi đến đâu cả. Hơn mười năm qua, chàng yên trí gia đình ở
miền xuôi chắc không còn một ai nữa, quê cũ đối với chàng bây giờ như trong
sương mù, không còn nghĩ về đó làm gì…
Văn nghĩ ngợi, rầu rĩ, nhưng Tô Thị mải chải đầu, quấn tóc, không để ý đến.
Nàng vẫn vui vẻ, hồn nhiên, không biết chồng mình đang ở những phút buồn
phiền ghê gớm. Thấy Tô Thị ngây thơ, vui vẻ như thế. Tô Văn càng không
muốn cho nàng biết sự thật. Ai lại để cho một người em gái mình còn non trẻ
như thế kia biết được một vụ loạn luân như thế bao giờ! Một việc loạn hôn
không do ý hai người định, nhưng chàng quyết tâm giải quyết cho xong. Thôi
hay lại đi biệt chuyến nữa, em gái mình trẻ trung, xinh đẹp dường ấy, làm gì
chả lấy được một người chồng khác. Văn nghĩ thế, rồi anh tìm cách để đi.
Giữa lúc tâm trạng Văn như thế thì có việc bắt lính thú. Anh xin đăng lính,
không bàn với vợ nửa lời. Mãi đến lúc sắp lên đường, anh mới nói vợ:
- Anh đã đăng lính rồi, em ạ! Sớm mai lên đường. Ði chuyến này ba năm, có
khi sáu năm mới về và cũng có khi lâu hơn… Em ở nhà nuôi con, còn về phần
em, em cứ định liệu…
Tô Thị nghe chồng nói như sét đánh ngang tai, không hiểu sao đang sống yên
vui với nhau mà chồng mình lại bỏ đi một cách quái gở như thế. Nàng khóc ấm
ức, khóc hoài, khóc mãi không nói nửa lời. Còn Văn chỉ những bứt rứt âm
thầm cho việc mình đi như vậy là giải thoát.
Từ ngày chồng đi rồi. Tô thị chẳng thiết gì đến việc bán hàng, ngày ngày nàng
bế con lên chùa Tam Thanh cầu cho chồng đi được bình yên, chóng đến ngày
về lại cùng nhau sum họp. Nhưng ba năm qua, bốn năm qua, nàng cũng chẳng
thấy chồng về. Có mấy kẻ cho là chồng nàng chết, muốn hỏi nàng về làm vợ,
nhưng nàng nhất định chối từ. Có một tên kỳ hào có tiếng hống hách trong
vùng muốn hỏi nàng làm vợ kế. Hắn có thế lực và rất tàn nhẫn. Nàng thương
con còn thơ dại không dám chối từ ngay, sợ rước vạ vào thân chỉ tìm cách khất
lần. Nhưng khất lần mãi cũng không được, nên cuối cùng nàng hẹn với lão một

kỳ hạn, để sau này tìm mưu kế khác. "Biết đâu đến ngày ấy chồng mình lại trở
về !" Nàng nghĩ thế. Rồi kỳ hạn cũng hết, nàng trông đợi chồng đến đỏ con mắt
mà vẫn không thấy về cho. Nàng ôm con lên Chùa Thiên Thanh kêu cầu. Hôm
ấy, trời bỗng nổi cơn giông. Nàng nhớ chồng, thương thân, bế con ra ngoài
chùa, trèo lên một mỏm đá cao chót vót nhìn về hướng chồng đi. Mây đen kéo
đầy trời. Gió rít lên từng hồi qua khe đá. Mưa như trút nước. Chớp loé khắp núi.
Nàng vẫn bế con đứng trơ trơ, đăm đăm nhìn về hướng chồng đi. Toàn thân
quả núi rung chuyển dưới những luồng sét dọc ngang. Mưa mỗi lúc một lớn,
Tô Thị vẫn bế con đứng trơ trơ trên mỏm đá cao chót vót.
Sáng hôm sau, mưa tạnh, gió yên, mặt trời tỏa ánh sáng xuống núi rừng. Rất
nhiều người dân xung quanh khi nhìn lên đỉnh núi thì đã thấy nàng Tô Thị bế
con đã hóa đá từ bao giờ. Ngày nay hòn đá ấy vẫn còn ở tỉnh Lạng Sơn, gây
cho khách tham quan nhiều nỗi vấn vương khi nhớ lại câu chuyện truyền kỳ éo
le của một thời. Vẫn còn đó câu ca dao xưa:
Ðồng Ðăng có phố Kỳ Lừa
Có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh